12. Yargı Paketi Kabul Edildi – Kritik Değişiklikler

12. Yargı Paketi TBMM’de Kabul Edildi: Vatandaşı Bekleyen Değişiklikler

TBMM Genel Kurulu, kamuoyunda “12. Yargı Paketi” olarak bilinen ve resmi adıyla Yargının Etkin ve Verimli İşlemesine Yönelik Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi’ni kabul ederek yasalaştırdı. Bolak Hukuk Bürosu olarak, müvekkillerimizin gündelik hukuki hayatlarını doğrudan etkileyecek bu kapsamlı düzenlemeyi sizin için değerlendirdik.

Paket, tek bir hukuk dalına değil; icra ve iflas hukukundan idari yargıya, ceza muhakemesinden aile hukukuna kadar geniş bir yelpazeye dokunuyor. Bu makalede, Avukat Ayça Bolak olarak, özellikle bireysel vatandaşları ve müvekkillerimizi en çok ilgilendiren maddeleri sade bir dille açıklıyorum.

Kanuni Faizde Yeni Dönem: Anayasa Mahkemesi İptali Sonrası Düzenleme

3095 sayılı Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun’un “kanuni faiz”e ilişkin hükmü, Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı doğrultusunda yeniden düzenlendi. Buna göre; Türk Borçlar Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu uyarınca faiz ödenmesi gereken ve miktarın sözleşmeyle belirlenmediği hallerde, faiz oranı artık Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın bir önceki yılın 31 Aralık tarihli kısa vadeli kredi reeskont oranının yüzde 80’i üzerinden hesaplanacak.

Yılın ikinci yarısında bu oran ile 30 Haziran’daki oran arasında 5 puan veya daha fazla fark bulunursa, yılın ikinci yarısı için 30 Haziran’da belirlenen oranın yüzde 80’i esas alınacak. Bu değişikliğin, alacaklı-borçlu ilişkilerinde faiz hesaplarını doğrudan etkileyeceğini belirtmek isterim; genel kural olarak, sözleşmenizde faiz oranı belirlenmemişse bundan böyle bu formül devreye girecektir.

Tazminat Davalarında Faiz Başlangıcı Netleşti

Bolak Hukuk Bürosu olarak özellikle tazminat davalarıyla ilgilenen müvekkillerimiz açısından bu maddeyi önemsiyoruz. Türk Borçlar Kanunu’nda yapılan değişiklikle, çalışma gücünün azalması veya kaybı ile destekten yoksun kalma nedeniyle uğranılan zararlarda faiz başlangıcı iki farklı esasa bağlandı:

• Zarar görenin kazancının bilindiği döneme ilişkin tazminat tutarına, haksız fiilin veya zarar doğuran olayın meydana geldiği tarihten itibaren kanuni faiz işletilecek.
• Kazancın bilinemediği döneme ilişkin tazminat tutarına ise karar tarihinden itibaren faiz uygulanacak.

Ayrıca, tahkikat başlamadan önce ifa amacıyla yapılan ödemeler, ödeme tarihine göre belirlenecek tazminat miktarından oransal olarak mahsup edilecek. Bu düzenleme, düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra meydana gelen haksız fiiller için geçerli olacak; önceki olaylarda eski hükümler uygulanmaya devam edecek.

Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) Yeniden Şekillendi

Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı doğrultusunda Ceza Muhakemesi Kanunu’ndaki HAGB müessesesi yeniden düzenlendi. Genel kural olarak, hükmolunan ceza 2 yıl veya daha az süreli hapis ya da adli para cezası ise mahkeme HAGB kararı verebilecek. Bunun için aranan şartlar şu şekilde:

• Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkum olmamış bulunması.
• Mahkemenin, sanığın kişilik özellikleri ve duruşmadaki tutumu göz önünde bulundurularak yeniden suç işlemeyeceği kanaatine varması.
• Mağdurun veya kamunun uğradığı zararın aynen iade, eski hale getirme veya tazmin yoluyla giderilmesi.

Denetim süresi 5 yıl olarak belirlendi; bu süre içinde kasıtlı yeni bir suç işlenmesi halinde mahkeme hükmü açıklayacak, ancak koşulların varlığı halinde cezanın bir kısmının infaz edilmemesine de karar verebilecek. Önemle belirtmek isterim: Bu hükümler işkence, eziyet ve kamu görevlisinin kötü muamele niteliğindeki fiillerinde uygulanmayacak. HAGB kararına karşı artık istinaf yoluna başvurulabilmesi de düzenlemenin dikkat çeken yeniliklerinden biri.

Dolandırıcılığa İştirakte Ceza İndirimi: “IBAN Kiralama” Ayrımı

TCK’nin 158. maddesine eklenen fıkrayla, dolandırıcılık ve nitelikli dolandırıcılık suçlarına iştirakin, sadece kendisine veya başkasına ait banka hesabı, kredi kartı veya kripto varlık hesabının kullanılmasını sağlayacak bilgi ya da araçları başkasına vermek fiiliyle sınırlı olması halinde, verilecek ceza yarı oranında indirilecek. Adalet Komisyonu Başkanı’nın Genel Kurul’da ifade ettiği gibi, bu düzenleme kamuoyunda “IBAN kiralama” olarak bilinen fiillerde organizatörler ile yalnızca maddi menfaat karşılığında hesabını kullandıranlar arasındaki kusur farkını gözetmeyi amaçlıyor.

Bolak Hukuk Bürosu olarak bu maddenin, geçmişte hüküm giymiş ve dosyası hâlâ kanun yolu incelemesinde veya infaz aşamasında olan kişiler için de belirli şartlarla uygulama alanı bulacağını hatırlatmak isteriz; bu kişiler açısından etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanma imkânı da tanınmıştır.

Noterlik İşlemlerinde Dijitalleşme: Elektronik Onaylı Örnek

Noterlik Kanunu’nda yapılan değişiklikle, mahkeme, sulh ceza hakimliği veya cumhuriyet başsavcılığı tarafından noterlik evrakının onaylı örneği istendiğinde, noter bu evrakı elektronik ortamda tarayıp güvenli elektronik imzayla onaylayarak ilgili mercie iletebilecek. Bu düzenleme, sosyal medya hakareti ve bilişim suçları dosyalarında sıklıkla gündeme gelen e-tespit ve noterlik kayıtlarının adli makamlara aktarılma sürecini hızlandırma potansiyeli taşıyor; ayrıca bu işlemler için herhangi bir harç, vergi veya değerli kağıt ücreti alınmayacak.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda (HMK) Dikkat Çeken Değişiklikler

Çekişmeli boşanma davaları da dahil olmak üzere pek çok hukuk davasını etkileyecek düzenlemeler şöyle:

• Belirsiz alacak davası kaldırıldı: Bunun yerine, alacağın bir kısmının dava edildiği durumlarda talep konusu, tahkikat sona erinceye kadar bir defaya mahsus olmak üzere iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın artırılabilecek.
• Duruşmalar arası süre sınırlandı: Duruşmalar arasındaki süre artık 3 aydan uzun olamayacak; bilirkişi incelemesinin uzaması gibi zorunlu hallerde hakim gerekçeli olarak daha uzun süre belirleyebilecek.
• Uzaktan katılımda imza istisnası: Ses ve görüntü nakli yoluyla duruşmaya katılanlar için, ikrar, feragat, davayı kabul gibi haller dışında elle atılan imzaya ilişkin hükümler uygulanmayacak.

Bu değişikliklerden özellikle “duruşmalar arası sürenin sınırlandırılması”, çekişmeli boşanma davalarındaki uzun bekleme sürelerini kısaltma potansiyeli taşıması bakımından, Kadıköy Aile Mahkemelerinde takip ettiğimiz dosyalar açısından olumlu bir gelişme olarak değerlendirilebilir.

İdari Yargıda Tek Hakim Uygulaması Genişliyor

Bölge İdare Mahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun’da yapılan değişiklikle, tek hakimle çözümlenecek dava kapsamı genişletildi. Konusu 486 bin lirayı aşmayan idari işlemlere karşı açılan iptal davaları ve tam yargı davaları ile kamu görevlileri hakkındaki belirli işlemlere karşı açılan davalar artık tek hakim tarafından karara bağlanacak. Aynı parasal sınır vergi davaları için de geçerli olacak.

Yürürlük ve Geçiş Hükümleri

Kanun kapsamındaki pek çok hüküm için özel geçiş düzenlemeleri getirildi. Örneğin, vesayet altındaki kişilerin taşınır ve taşınmaz mallarının elektronik satış portalı üzerinden satışına ilişkin hükümler, kanunun yayımı tarihinden itibaren 3 ay sonra yürürlüğe girecek. Benzer şekilde, ses ve görüntü nakli yoluyla duruşmaya katılımdaki imza istisnası da 3 aylık bir erteleme süresine tabi tutuldu.

Dolandırıcılığa iştirake ilişkin ceza indirimi düzenlemesi ise, kanunun yürürlüğe girmesinden önce hüküm giymiş olup dosyası hâlâ kanun yolu incelemesinde veya infaz aşamasında bulunan kişiler için de belirli usul ve şartlarla geriye dönük olarak uygulama alanı bulacak. Somut olayınızın hangi geçiş hükmüne tabi olduğunun tespiti, dosyanızın hangi aşamada bulunduğuna göre değişkenlik gösterebileceğinden, bu noktada uzman bir hukukçuya danışmanızı tavsiye ederim.

Bolak Hukuk Bürosu Olarak Değerlendirmemiz

12. Yargı Paketi, tek bir alana değil; icra hukukundan aile hukukuna, ceza muhakemesinden idari yargıya kadar geniş bir cepheye dokunan kapsamlı bir düzenleme niteliği taşıyor. Avukat Ayça Bolak olarak vurgulamak isterim ki, her somut olayın kendine has özellikleri bulunmaktadır; bu nedenle yukarıda özetlediğimiz değişikliklerin sizin dosyanıza nasıl yansıyacağı, dosyanızın aşaması ve niteliğine göre farklılık gösterebilir.

Devam eden bir dava sürecinizde bu değişikliklerin etkisini merak ediyorsanız, Bolak Hukuk Bürosu olarak sürecinizi güncel mevzuata uygun şekilde yeniden değerlendirmekten memnuniyet duyarız.

Sıkça Sorulan Sorular

12. Yargı Paketi ne zaman yürürlüğe girecek?

Kanunun büyük bölümü Resmi Gazete’de yayımlanmasıyla birlikte yürürlüğe girecek; ancak vesayet altındaki malların satışı ve uzaktan duruşma katılımındaki imza istisnası gibi bazı hükümler için 3 aylık erteleme öngörülmüştür.

Kanuni faiz oranı neye göre belirlenecek?

Sözleşmede faiz oranı belirlenmemişse, TCMB’nin bir önceki yılın 31 Aralık tarihli kısa vadeli kredi reeskont oranının yüzde 80’i esas alınacaktır.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kararına itiraz edilebilir mi?

Evet, yeni düzenlemeyle HAGB kararına karşı artık istinaf yoluna başvurulabilmektedir; bu, önceki uygulamaya göre önemli bir değişikliktir.

Belirsiz alacak davası kaldırıldı mı?

Evet, Hukuk Muhakemeleri Kanunu’ndaki belirsiz alacak davası kurumu yürürlükten kaldırılmış; bunun yerine talep konusunun tahkikat sonuna kadar bir kez artırılabilmesi imkânı getirilmiştir.