Gözaltına Alınan Kişinin Hakları Nelerdir?

Gözaltı Nedir?

Gözaltı, suç işlediği şüphesi bulunan kişilerin belirli bir süreyle özgürlüklerinden mahrum bırakılmasıdır. Gözaltı işlemi, Cumhuriyet savcılarının talimatı doğrultusunda gerçekleşir ve yalnızca belirli koşullar altında uygulanabilir. Cumhuriyet savcıları bu emri yazılı veya sözlü olarak verebilirler.

Gözaltı ve Yakalama Kararı Farkı

Esasen yakalama, gözaltına alınma için gereken şartlardan biridir. Yani kişinin gözaltına alınabilmesi için ilk önce yakalanması gerekmektedir. Yakalama gözaltı, Ceza Muhakemesi Kanunu ile düzenlenmiş prosedürlerdir.

Yakalama ve yakalanan kişi hakkında yapılacak işlemler

Madde 90 – (1) Aşağıda belirtilen hâllerde, herkes tarafından geçici olarak yakalama yapılabilir:

1. a) Kişiye suçu işlerken rastlanması.
2. b) Suçüstü bir fiilden dolayı izlenen kişinin kaçması olasılığının bulunması veya hemen kimliğini belirleme olanağının bulunmaması.

(2) Kolluk görevlileri, tutuklama kararı veya yakalama emri düzenlenmesini gerektiren ve gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde; Cumhuriyet savcısına veya âmirlerine derhâl başvurma olanağı bulunmadığı takdirde, yakalama yetkisine sahiptirler.

Yukarıdaki CMK m. 90’da da açıklandığı üzere eğer bir kişi suç işlerken görülmüşse veya suçüstü bir fiilden sonra kaçma ihtimali varsa ya da kimliği belirlenemiyorsa, herkes geçici olarak yakalama yapabilir. Kolluk görevlileri, normalde savcı veya hâkim kararıyla yakalama yaparken, tutuklama kararı veya yakalama emri gerektiren ve gecikmesinde sakınca bulunan hallerde, savcıya veya amirlerine ulaşma imkânı yoksa kendiliğinden yakalama yetkisini kullanabilir.

Gözaltı ise CMK m. 91 ile düzenlenmiştir.

Madde 91 – (1) Yukarıdaki maddeye göre yakalanan kişi, Cumhuriyet Savcılığınca bırakılmazsa, soruşturmanın tamamlanması için gözaltına alınmasına karar verilebilir. (…) Gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmesi için zorunlu süre hariç, yakalama anından itibaren yirmidört saati geçemez. (…) Yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilme için zorunlu süre oniki saatten fazla olamaz.

(2) Gözaltına alma, bu tedbirin soruşturma yönünden zorunlu olmasına ve kişinin bir suçu işlediği şüphesini gösteren somut delillerin varlığına bağlıdır.

Gözaltı Süresi Ne Kadar?

Azami gözaltı süresi işlenen suçun niteliğine göre değişmektedir. Kanun koyucu, gözaltı sürelerini kesin ve aşılmaması gereken sınırlar içinde düzenlemiştir. Genel olarak gözaltı süresi, yakalama anından itibaren en fazla 24 saat, mahkemeye sevk için gereken süre ise en fazla 12 saat olabilir. Toplu suçlarda (en az üç kişinin işlediği suçlar) delil toplama zorlukları nedeniyle Cumhuriyet savcısı gözaltı süresini, her defasında bir günü geçmemek kaydıyla üç gün uzatabilir, böylece toplam süre dört güne çıkabilir. Kolluk amirleri, yalnızca suçüstü durumlarında 24 saate, kamu düzenini tehdit eden toplumsal olaylar ve toplu suçlarda ise 48 saate kadar gözaltı kararı verebilir. Ancak şüpheli en geç 48 saat, toplu suçlarda dört gün içinde hâkim karşısına çıkarılmalıdır. Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlar için ise bireysel suçlarda gözaltı süresi 48 saat, toplu suçlarda dört gün olup, gerekli hâllerde iki kez uzatılabilir. Bu durumda toplam gözaltı süresi en fazla altı ila on iki gün olabilir. Uzatma kararını hâkim verir ve şüpheli mutlaka dinlenir.

Gözaltı Kararına Nasıl İtiraz Edilir?

Gözaltına alınma durumunda şahsın serbest bırakılması için başvurulması mümkündür. Bu başvuru bir dilekçe ile sulh ceza hakimliğine yapılır. Başvuruya dair incelemenin 24 saat içerisinde sonuçlandırılması gerekmektedir.

Madde 91- (5) Yakalama işlemine, gözaltına alma ve gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin Cumhuriyet savcısının yazılı emrine karşı, yakalanan kişi, müdafii veya kanunî temsilcisi, eşi ya da birinci veya ikinci derecede kan hısımı, hemen serbest bırakılmayı sağlamak için sulh ceza hâkimine başvurabilir. Sulh ceza hâkimi incelemeyi evrak üzerinde yaparak derhâl ve nihayet yirmidört saat dolmadan başvuruyu sonuçlandırır. Yakalamanın veya gözaltına alma veya gözaltı süresini uzatmanın yerinde olduğu kanısına varılırsa başvuru reddedilir ya da yakalananın derhâl soruşturma evrakı ile Cumhuriyet Savcılığında hazır bulundurulmasına karar verilir.

Gözaltına Alınan Kişinin Hakları Nelerdir?

• Yakınlarına Haber Verme Hakkı

Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 95. Maddesi uyarınca şüpheli veya sanık gözaltına alındığında, Cumhuriyet savcısının emriyle bir yakınına veya belirlediği bir kişiye gecikmeksizin haber verilir. Yakalanan veya gözaltına alınan şahıs yabancı ise, yazılı olarak karşı çıkmaması halinde, durumu, vatandaşı olduğu devletin konsolosluğuna bildirilir. Gözaltındaki kişinin yakınlarıyla görüşmesi ise kural olarak mümkün değildir.

• Sessiz Kalma ve Kendini Savunma Hakkı

Gözaltına alınan kişinin ifade vermemesi veya ifade vermeden önce avukatına danışması mümkündür. Bu noktada söylenilen her kelime lehe veya aleyhe delil oluşturabileceğinden ifade verilmeden önce muhakkak bir avukata danışılması tavsiye edilmektedir.

• Makul Sürede Serbest Kalma veya Mahkemeye Çıkarılma Hakkı

Yukarıda da bahsettiğimiz gibi CMK’ya göre, gözaltı süresi sonunda kişi ya serbest bırakılmalı ya da hâkim karşısına çıkarılmalıdır.

• Avukat Talep Etme Hakkı

Gözaltına alınan kişinin bir avukatı yoksa kendisine bir avukat atanmasını talep edebilir. Gözaltına alınan kişinin gözaltı süresi boyunca görüşebileceği tek kişi vekili yani avukatıdır.

• Kötü Muamele ve İşkence Yasağı

Anayasa’nın 17. maddesi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 3. maddesi, işkence ve kötü muameleyi kesin bir şekilde yasaklamaktadır. Gözaltı sürecinde kötü muameleye uğrayan kişiler, yetkili makamlara şikayette bulunabilir ve hukuki süreç başlatabilir.

• Sağlık Kontrolü Hakkı

Gözaltına alınan şahıs, sağlık kontrolünden geçmeyi talep edebilir. Kişi eğer herhangi bir darp veya kötü muameleye uğramışsa bu kontrol sırasında tespit edilip raporlanır.

Gözaltına alınma, gözaltı ve yakalama kararına itiraz, gözaltı sürecinde kötü muamele, gözaltındaki kişinin haklarının ihlali gibi her çeşit durum; 10 yıllık mesleki birikim ve tecrübelerimiz sonucunda uzmanlık alanlarımızdan biri olmuştur. Süreç hakkında detaylı bilgi ve yardım almak, uzman avukatla görüşmek isterseniz bizimle iletişime geçebilirsiniz.