Mobbing

Mobbing Nedir?

Mobbing; çalışanlara karşı sistematik, kasıtlı ve sürekli şekilde uygulanan psikolojik baskı, dışlama ve yıldırma gibi davranışların bütününü ifade etmektedir. Ne yazık ki günümüzde birçok insan çalışma hayatında mobbinge uğramaktadır. Bu davranışlar, mağdurun iş yerinden soğumasına, verimliliğinin düşmesine ve hatta istifaya zorlanmasına kadar varan sonuçlar doğurabilir. Günümüz çalışma yaşamında giderek daha fazla dile getirilen bir sorun olan mobbing, yalnızca bireyin ruh sağlığını değil, iş verimliliğini ve kurum içi huzuru da olumsuz etkiler.

Mobbingin Unsurları

Mobbing, bir veya birkaç kişinin, başka bir çalışana yönelik olarak uyguladığı sistemli psikolojik taciz davranışlarının bütünü olarak da tanımlanabilir. Mobbing baskı, aşağılama, aşırı iş yükleme gibi birçok davranış vasıtasıyla gerçekleştirilebilir. Ancak bu davranışların mobbing olarak değerlendirilebilmesi için bazı unsurları bir arada barındırması gerekmektedir. Bu unsurları süreklilik, kasıt, sistematiklik ve psikolojik etki olarak sıralayabiliriz.

İlk olarak süreklilik, karşılaşılan olumsuz davranışların süreklilik arz etmesi anlamına gelir. Bir başka deyişle çalışma hayatında gerçekleşen negatif durumların mobbing olarak sınıflandırılabilmesi için tek seferlik değil, zamana yayılan bir süreç halinde gerçekleşmesi gerekmektedir.
Aynı zamanda fail bu davranışlarda bulunurken kasten hareket etmelidir. Failin amacı, mağduru yıldırmak, işten ayrılmasını sağlamak, ona psikolojik olarak zarar vermek vb. olabilir.
Sistematiklik şartını açıklayacak olursak, mobbing olarak tanımladığımız davranışlar rastgele değil, belirli bir plan ve düzen çerçevesindedir
Son unsur olan psikolojik etki ise mobbinge yönelik davranışların mağdurda stres, kaygı, depresyon gibi etkiler yaratması anlamına gelmektedir.

Tüm bu unsurların bir arada bulunması durumunda, iş yerindeki olumsuz davranışlar “mobbing” olarak tanımlanır.

Türk Hukukunda Mobbing

Türk hukuk sisteminde “mobbing” kelimesi birebir olarak yasal metinlerde geçmemektedir. Ancak çeşitli kanun hükümleri, bu tür davranışlara karşı koruma sağlamaktadır. Türk Borçlar Kanunu’nda yer alan “kişilik haklarının ihlali” düzenlemesi, mobbing mağdurlarına tazminat davası açma imkânı verir. Yine İş Kanununda işverenin, işçiye karşı eşit davranma, sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı sağlama yükümlülükleri düzenlenerek çalışanların korunması amaçlanmıştır. Her işveren, iş yerinde psikolojik tacizi önlemekle yükümlüdür; bu yükümlülüğünü yerine getirmediği takdirde de hukuki ve cezai sorumluluk doğabilir.

MADDE 58- Kişilik hakkının zedelenmesinden zarar gören, uğradığı manevi zarara karşılık manevi tazminat adı altında bir miktar para ödenmesini isteyebilir.

Hâkim, bu tazminatın ödenmesi yerine, diğer bir giderim biçimi kararlaştırabilir veya bu tazminata ekleyebilir; özellikle saldırıyı kınayan bir karar verebilir ve bu kararın yayımlanmasına hükmedebilir.

Mobbinge Uğruyorum Ne Yapabilirim?

Mobbinge maruz kalan bir çalışan, hukuken çeşitli yollarla hakkını arayabilir. İlk adım, işverenin üst makamlarına ya da insan kaynaklarına yazılı başvuru yapılmasıdır. Bu başvurunun yapılması ileride yaşanabilecek çekişmeli bir hukuki süreçte delil niteliği taşıyabileceğinden oldukça önemlidir. Hukuki süreç açısından mağdurun iş akdini haklı nedenle feshetmek, kıdem tazminatı talep etmek, manevi tazminat davası açmak gibi birçok yola başvurması mümkündür.

Mobbinge uğrayan bir kimsenin izleyebileceği yollar çalıştığı kurumun kamu kurumu veya özel sektör olmasına göre çeşitlilik gösterebilmektedir. Kamu kurumlarında mobbinge uğrayanlar, yetkili amire başvurarak disiplin soruşturması başlatılmasını talep edebilir ve idarenin önlem almaması hâlinde İdare Mahkemelerinde iptal veya tazminat davaları açabilir. Özel sektörde ise işverenin işçiyi koruma yükümlülüğü 4857 sayılı İş Kanunu ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nda düzenlenmiş olup, işçi kişilik haklarına saldırı nedeniyle maddi ve manevi tazminat davası açabilir ve iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir.

MADDE 417- İşveren, hizmet ilişkisinde işçinin kişiliğini korumak ve saygı göstermek ve işyerinde dürüstlük ilkelerine uygun bir düzeni sağlamakla, özellikle işçilerin psikolojik ve cinsel tacize uğramamaları ve bu tür tacizlere uğramış olanların daha fazla zarar görmemeleri için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür.

İşveren, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak; işçiler de iş sağlığı ve güvenliği konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdür.

İşverenin yukarıdaki hükümler dâhil, kanuna ve sözleşmeye aykırı davranışı nedeniyle işçinin ölümü, vücut bütünlüğünün zedelenmesi veya kişilik haklarının ihlaline bağlı zararların tazmini, sözleşmeye aykırılıktan doğan sorumluluk hükümlerine tabidir.

Bu konuda açılacak davaların çoğunda ispat yükü mağdura aittir. Ancak doğrudan delil elde etmek çoğu zaman mümkün olmadığından, dolaylı ve destekleyici delillerle ispat yapılabilir. Yazılı belge ve e-postalar, tanık beyanları, psikolog ya da psikiyatrist raporları gibi birçok belge delil niteliği taşıyabilir. Bu delillerin bir araya gelmesi, mobbingin sistematikliğini ve etkilerini göstermek açısından önemlidir.

Mobbing, iş yerinde görünmeyen ama derin izler bırakan bir şiddet türüdür. Kişinin mesleki özgüvenini yok eden, ruhsal sağlığını bozan ve yaşam kalitesini düşüren bu tür davranışlara karşı hem bireysel hem kurumsal düzeyde mücadele edilmesi gereklidir. İşverenler, çalışanları arasında huzurlu bir çalışma ortamı sağlamakla yükümlüdür. Çalışanlar ise haklarının farkında olmalı, yıldırma veya dışlama girişimlerine sessiz kalmamalıdır.

İşçi ve işveren haklarına ilişkin her türlü uyuşmazlık, 10 yıllık mesleki birikim ve tecrübelerimiz sonucunda uzmanlık alanlarımızdan biri olmuştur. Mobbing başta olmak üzere iş hukukuna dair yaşadığınız tüm sorunlar ve bunlara ilişkin haklarınızla ilgili detaylı bilgi ve yardım almak, uzman avukatla görüşmek isterseniz bizimle iletişime geçebilirsiniz.