Süresiz Nafaka Uygulaması Sona Eriyor

Türk aile hukukunda uzun süredir tartışma konusu olan süresiz yoksulluk nafakası uygulaması, Anayasa Mahkemesi’nin (AYM) verdiği iptal kararıyla köklü bir değişime uğramaktadır. Antalya 12. Aile Mahkemesi’nin 2025 yılında yaptığı itiraz başvurusu üzerine Genel Kurul’da esastan görüşülen mesele, AYM’nin iptal kararıyla yeni bir hukuki dönemi başlatmaktadır.

Mevcut Hukuki Düzenleme Neydi?

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun “Yoksulluk Nafakası” başlıklı 175. maddesi, şu hükmü içermekteydi:

“Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz.”

Bu düzenleme çerçevesinde boşanma nedeniyle yoksulluğa düşen eş, belirli koşullar sağlandığında eski eşinden herhangi bir süre sınırı olmaksızın nafaka talep edebiliyordu.

İptal Başvurusunun Gerekçeleri

Antalya 12. Aile Mahkemesi, önüne gelen somut bir dava vesilesiyle söz konusu düzenlemenin anayasaya aykırı olduğunu ileri sürerek AYM’ye başvurdu. İptal talebinin temel gerekçeleri şu noktalarda yoğunlaşmaktaydı:

• Eşitlik ilkesinin ihlali: Süresiz nafaka yükümlülüğünün, nafaka borçlusu üzerinde orantısız ve kalıcı bir mali yük oluşturduğu değerlendirildi.
• Kişi özgürlüğüne müdahale: Boşanmış bireyin süresiz yükümlülük altında kalmasının, yeni bir yaşam kurma hakkını zedelediği öne sürüldü.
• Değişen sosyal koşullar: Kanunun yürürlüğe girdiği dönemden bu yana kadının toplumsal ve ekonomik hayattaki konumunun önemli ölçüde dönüştüğü, bu nedenle süresiz nafaka öngören düzenlemenin günümüz gerçekleriyle bağdaşmadığı vurgulandı.
• Ölçülülük ilkesi: Nafaka yükümlüsünün kusurunun aranmaması ve sürenin sınırlandırılmaması, temel hak ve özgürlükler bakımından orantısız bir müdahale olarak değerlendirildi.

AYM’nin Kararı ve Sonuçları

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, başvuruyu esastan inceleyerek TMK m. 175’te yer alan “süresiz olarak” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve iptaline karar verdi.

Yürürlük Süresi

AYM, iptal kararının hemen uygulamaya girmesinin doğurabileceği hukuki boşluğu önlemek amacıyla kararın yürürlüğe girmesi için 9 aylık süre tanıdı. Bu süre zarfında yasama organının, nafaka kurumunu yeniden düzenlemesi beklenmektedir.

Kararın Pratik Etkileri

• Yürürlük tarihinden itibaren açılacak boşanma davalarında süresiz nafakaya hükmedilemeyecektir.
• Yasama organının 9 ay içinde yeni bir düzenleme yapması gerekmekte; aksi hâlde hâkimler nafaka süresini takdir yetkisiyle belirleyecektir.
• Hâlihazırda süresiz nafaka ödeyen kişiler bakımından ise kesinleşmiş mahkeme kararlarının bağlayıcılığı devam edeceğinden, mevcut durumun nasıl ele alınacağı yasama sürecinde netlik kazanacaktır.

Avukat Ayça Bolak Yorumluyor: Bu Karar Ne Anlama Geliyor?

Avukat Ayça Bolak, AYM’nin bu kararını Türk aile hukuku açısından son derece kritik bir dönüm noktası olarak değerlendirmektedir. Bolak’a göre mahkeme, yalnızca bir maddeyi iptal etmekle kalmamış; boşanma hukukunun yeniden ele alınması gerektiğine dair güçlü bir mesaj vermiştir.

Avukat Ayça Bolak, kararın önemine ilişkin şu tespitleri paylaşmaktadır:

• İptal kararı, nafaka kurumunun modern toplumun gerçekleriyle uyumlu biçimde yeniden yapılandırılması için bir fırsat sunmaktadır.
• 9 aylık süre, yasama organına dengeli ve kalıcı bir çözüm üretmesi için yeterli bir zaman dilimi tanımaktadır.
• Hem nafaka alacaklısının hem de borçlusunun haklarını koruyan yeni bir düzenleme, uzun vadede dava yükünü önemli ölçüde azaltacaktır.

Tartışmanın Arka Planı

Süresiz nafaka meselesi, Türkiye’de yıllardır hukuki ve toplumsal bir tartışma konusu olagelmiştir.

Eleştiriler

• Nafaka yükümlüsü, yeni bir evlilik kurmak istediğinde ciddi mali engellerle karşılaşmaktaydı.
• Nafaka alan tarafın yeniden evlenmesi ya da ekonomik bağımsızlığını kazanması durumunda bile yükümlülüğün devam edebildiğine dair örnekler mevcuttu.
• Uzun süreli evliliklerde bile nafaka miktarının nesnel ölçütlerden uzak biçimde belirlenebildiği ileri sürülmekteydi.

Karşı Görüşler

• Süresiz nafaka, ekonomik açıdan dezavantajlı konumdaki —çoğunlukla kadın olan— eşin korunmasına yönelik önemli bir güvence işlevi görmekteydi.
• Uzun yıllar boyunca ev içi emek harcayan ya da kariyerinden fedakârlık eden eşin bu katkısını telafi eden bir mekanizma olarak değerlendirilmekteydi.
• Sosyal güvenceden yoksun bireylerin boşanma sonrasında yoksulluğa sürüklenmesini önleme işlevi taşımaktaydı.

Bundan Sonra Ne Olacak?

AYM’nin verdiği bu karar, Türk aile hukukunda kapsamlı bir reforma zemin hazırlamaktadır. 9 aylık süre içinde Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin aşağıdaki konularda yasal düzenleme yapması beklenmektedir:

1. Nafaka süresi: Sabit bir süre mi belirlenmeli, yoksa hâkime takdir yetkisi mi tanınmalı?
2. Süre kriterleri: Evlilik süresi, çocuk sayısı ve tarafların ekonomik durumu gibi ölçütlerin nasıl değerlendirileceği.
3. Geçiş hükümleri: Hâlihazırda süresiz nafaka ödeyen kişilerin durumunun nasıl ele alınacağı.
4. Sosyal güvence: Nafakanın sona ermesiyle birlikte ekonomik güçlük içindeki bireylerin nasıl destekleneceği.

Avukat Ayça Bolak’tan Hukuki Değerlendirme

Bu karar, Anayasa Mahkemesi’nin aile hukukuna yaklaşımında önemli bir dönüşümü simgelemektedir. Avukat Ayça Bolak‘a göre AYM, süresiz nafakanın ölçülülük ilkesi ve temel haklar çerçevesinde anayasal güvencelerle bağdaşmadığına hükmederek yasama organına yeni ve dengeli bir düzenleme yapma yükümlülüğü yüklemiştir.

Söz konusu düzenlemenin hem nafaka alacaklısının korunması hem de nafaka borçlusunun temel haklarının güvence altına alınması bakımından dengeli ve adil bir yapı oluşturması büyük önem taşımaktadır. Avukat Ayça Bolak, yeni düzenleme yapılana kadar geçen 9 aylık süreçte açılacak davalarda mahkemelerin bu kararı nasıl yorumlayacağının da yakından takip edilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Avukat Ayça Bolak ile Nafaka Sürecinizi Yönetin

Süresiz nafakaya ilişkin bu tarihi karar, boşanma hukuku alanında pek çok soruyu beraberinde getirmektedir. Mevcut nafaka ödentileriniz, açmayı düşündüğünüz boşanma davalarınız veya nafaka uyuşmazlıklarınız konusunda Avukat Ayça Bolak‘tan uzman hukuki danışmanlık alabilirsiniz.

• Mevcut nafaka kararlarına itiraz süreçleri
• Yeni boşanma davalarında nafaka stratejisi
• Nafaka artırımı ve azaltımı talepleri
• Yasal düzenleme sonrası hakların korunması