Yapay Zekâ ile Sahte Ses Kaydı Delil Olur mu? – Bolak Hukuk

Birkaç saniyelik bir ses örneğiyle herhangi bir kişinin sesini taklit edebilen yapay zekâ araçları artık herkesin erişimine açık. Bu durum, mahkemelerde en sık başvurulan delillerden biri olan ses kayıtlarının güvenilirliğini ciddi biçimde sorgulatıyor. Karşı tarafın, hiç söylemediğiniz sözleri içeren bir ses kaydını dava dosyasına sunması artık teorik bir ihtimal değildir.

Bu yazıda, yapay zekâ ile üretilen sahte ses kaydının delil olup olamayacağını, mahkemelerin sahteliği nasıl tespit ettiğini, hakkınızda böyle bir kayıt sunulduğunda neler yapmanız gerektiğini ve sahte kayıt üreten kişinin karşılaşacağı hukuki ve cezai sonuçları Bolak Hukuk Bürosu olarak uygulamadaki karşılıklarıyla birlikte ele alıyoruz.

Deepfake Ses Kaydı Nedir ve Neden Hukuki Bir Sorundur?

Deepfake ses (derin sahte ses), yapay zekâ modellerinin bir kişinin ses tonunu, vurgusunu ve konuşma ritmini öğrenerek o kişi hiç söylemediği hâlde sözler üretmesidir. Buna uygulamada ses klonlama da denir. Sosyal medyadaki kısa bir video ya da bir sesli mesaj, çoğu zaman bu işlem için yeterli malzeme sağlar.

Hukuki sorun iki yönlüdür:

• Sahte kaydın gerçek gibi sunulması: Bir kişiye tehdit, hakaret, ikrar (bir olguyu kabul etme) veya suç itirafı içeren sözler yakıştırılabilir.
• Gerçek kaydın sahte olduğunun ileri sürülmesi: Gerçekten söylediği sözlerin kaydıyla karşılaşan kişi, “bu yapay zekâ ürünü” savunmasına başvurabilir. Bu da gerçek kayıtların ispat gücünü zayıflatır.

Dolayısıyla konu yalnızca sahte kaydın mağdurunu değil, elinde gerçek bir ses kaydı bulunan herkesi ilgilendirmektedir.

Türk Hukukunda Ses Kaydının Delil Niteliği

Bu yazının hazırlandığı tarih itibarıyla Türk mevzuatında yapay zekâ ile üretilen içeriklere özgü ayrı bir delil kuralı bulunmamaktadır. Sahte ses kayıtları, usul kanunlarının genel delil hükümleri çerçevesinde değerlendirilir. Bu alandaki mevzuat gelişmelerinin yakından takip edilmesi gerektiğini de belirtmek isteriz.

Hukuk Davalarında (HMK)

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 199. maddesi, ses kaydını açıkça belge kavramı içinde saymaktadır. Yani boşanma, alacak, tazminat veya iş davalarında ses kaydı delil olarak sunulabilir.

Ancak aynı Kanun’un 189. maddesinin ikinci fıkrasına göre kanuna aykırı olarak elde edilen deliller, bir vakıanın (olgunun) ispatında dikkate alınamaz. İspat yükü ise kural olarak HMK madde 190 uyarınca iddia edilen olgudan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir.

Ceza Yargılamasında (CMK)

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 217. maddesine göre yüklenen suç, hukuka uygun şekilde elde edilmiş her türlü delille ispat edilebilir ve hâkim delilleri vicdani kanaatine göre serbestçe takdir eder. CMK madde 206’ya göre ise kanuna aykırı olarak elde edilmiş delil reddedilir.

Bu düzenlemelerin anayasal dayanağı, Anayasa’nın 38. maddesinde yer alan “kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulguların delil olarak kabul edilemeyeceği” ilkesidir.

Sahte Ses Kaydı Delil Olur mu? Kısa Cevap

Sahte olduğu tespit edilen bir ses kaydı hükme esas alınamaz. Ancak burada kritik bir nokta vardır: Mahkeme bir kaydın sahte olduğunu kendiliğinden bilemez. Sahtelik iddiasının zamanında ve gerekçeli biçimde ileri sürülmesi, gerekirse teknik incelemeyle ortaya konması gerekir.

Uygulamada sık karıştırılan iki durumu birbirinden ayırmak gerekir:

Gizlice alınan kayıtlar bakımından Yargıtay, kişinin başka türlü delil elde etme imkânının bulunmadığı ve anlık gelişen bir olay sırasında alınan kayıtları belirli koşullarda hukuka uygun kabul edebilmektedir. Yapay zekâ ürünü bir kayıtta ise tartışma elde ediliş yöntemine değil, kaydın gerçekliğine yöneliktir.

Mahkeme Sahte Ses Kaydını Nasıl Tespit Eder?

Bir ses kaydının gerçek mi, yapay zekâ ürünü mü olduğu hâkimin kendi gözlemiyle çözebileceği bir mesele değildir. Özel ve teknik bilgi gerektiren bu tür konularda mahkeme, HMK madde 266 ve CMK madde 63 uyarınca bilirkişi incelemesine başvurur.

Bilirkişi Hangi Yöntemleri Kullanır?

Ses kaydı incelemesi, mantık olarak sahte imza iddiasında yürütülen bilirkişi incelemesine benzer: İncelenen örnek, kişiye ait olduğu kesin olan mukayese örnekleriyle karşılaştırılır. Uygulamada öne çıkan teknik yöntemler şunlardır:

• Konuşmacı tanıma analizi: Kayıttaki sesin, kişiden alınan mukayese ses örnekleriyle akustik özellikler bakımından karşılaştırılması.
• Spektrografik inceleme: Sesin frekans haritası çıkarılarak doğal konuşmada bulunmayan düzenlilik, kesinti veya yapay geçişlerin aranması.
• Üst veri (metadata) incelemesi: Dosyanın oluşturulma tarihi, kaydedildiği cihaz, kullanılan yazılım ve sıkıştırma geçmişinin incelenmesi.
• Ortam sesi ve süreklilik analizi: Arka plan gürültüsünün, nefes aralıklarının ve ortam akustiğinin kayıt boyunca tutarlı olup olmadığının denetlenmesi.
• Montaj ve kesinti tespiti: Kaydın kesintisiz ve bütünlüklü olup olmadığının belirlenmesi.

Şunu açıkça belirtmek gerekir: Yapay zekâ ses üretim teknolojileri hızla geliştiği için hiçbir tespit yöntemi her durumda kesin sonuç vermez. Bilirkişi raporlarında “tespit edilemedi” ile “sahte değildir” arasındaki farka dikkat edilmesi büyük önem taşır.

Orijinal Cihaz ve Dosya Bütünlüğü

Sahtelik incelemesinin sağlıklı yapılabilmesi için kaydın ilk oluşturulduğu cihazın veya orijinal dosyanın incelemeye sunulması gerekir. Mesajlaşma uygulamalarıyla iletilmiş, sıkıştırılmış ya da CD’ye aktarılmış bir kopya, üst verilerinin önemli kısmını kaybetmiş olabilir.

Ceza soruşturmalarında dijital materyal üzerinde yapılacak işlemler CMK madde 134 çerçevesinde yürütülür; bu kapsamda alınan imajın (birebir dijital kopya) değiştirilmediğini gösteren hash değeri (dosyanın dijital parmak izi) kayıt altına alınır. Yargıtay, montaj iddiası bulunan ses kayıtlarında bu tür teknik inceleme yapılmadan hüküm kurulmasını eksik inceleme olarak değerlendirebilmektedir.

Bilirkişi Raporuna İtiraz ve Uzman Görüşü

Bilirkişi raporu hâkimi bağlamaz; taraflar rapora karşı itirazlarını gerekçeli olarak bildirebilir. Hukuk davalarında HMK madde 293, ceza yargılamasında ise CMK madde 67 kapsamında tarafların kendi seçtikleri bir uzmandan bilimsel mütalaa (uzman görüşü) alarak dosyaya sunma imkânı bulunmaktadır. Teknik niteliği yüksek deepfake uyuşmazlıklarında bu imkân çoğu zaman belirleyici rol oynar.

Hakkınızda Sahte Ses Kaydı Sunulursa Ne Yapmalısınız?

Karşı tarafın size ait olmayan sözler içeren bir ses kaydını dosyaya sunması durumunda, izlenecek adımların sırası büyük önem taşır:

1. Kaydı açıkça inkâr edin: Sessiz kalmak veya yalnızca içeriğe itiraz etmek, kaydın gerçekliğinin zımnen kabul edildiği şeklinde yorumlanmaya elverişli olabilir. Kaydın size ait olmadığını ve yapay zekâ ile üretilmiş olabileceğini ilk fırsatta, dilekçeyle bildirin.
2. Orijinal kaynağı talep edin: Kaydı sunan taraftan kaydın alındığı cihazın ve orijinal dosyanın ibrazını isteyin. Orijinal kaynağın sunulamaması, kaydın güvenilirliğine ilişkin önemli bir değerlendirme ölçütüdür.
3. Bilirkişi incelemesi isteyin: İncelemenin ses analizi ve dijital adli bilişim alanında uzman kişilerce yapılmasını talep edin.
4. Mukayese ses örneği vermeye hazır olun: Karşılaştırma için gerçek ses örneklerinizin alınması incelemenin sağlıklı yürümesi açısından gereklidir.
5. Kendi lehinize delilleri toplayın: Kaydın yapıldığı iddia edilen tarih ve saatte başka bir yerde olduğunuzu gösteren konum kayıtları, tanıklar veya yazışmalar sahtelik iddianızı destekler.
6. Suç duyurusunu değerlendirin: Sahte kayıt bilerek üretilmiş veya kullanılmışsa, aşağıda açıklanan suçlar yönünden Cumhuriyet başsavcılığına başvuru yapılabilir.

Sahte Ses Kaydı Üretmenin ve Kullanmanın Cezai Sonuçları

Yapay zekâ ile sahte ses kaydı üretmek tek başına ayrı bir suç tipi olarak düzenlenmemiş olsa da, kaydın hangi amaçla ve nasıl kullanıldığına göre 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’ndaki birçok suç gündeme gelebilir.

İftira (TCK md. 267)

Bir kişiye hukuka aykırı bir fiil isnat etmek amacıyla yetkili makamlara şikâyette bulunan veya o kişi hakkında soruşturma başlatılmasını sağlayan kişi iftira suçunu işler. TCK madde 267’nin ikinci fıkrasına göre fiilin maddi eser ve delillerini uydurarak iftirada bulunulması cezanın artırılmasını gerektirir. Yapay zekâ ile üretilmiş bir “itiraf” veya “tehdit” kaydının savcılığa sunulması tipik olarak bu kapsamda değerlendirilebilir.

İftira ile hakaret sıklıkla birbirine karıştırılır; iki suç arasındaki farkı iftira ve hakaret suçlarının hukuki farklarını anlattığımız yazımızda ayrıntılı olarak inceledik.

Hakaret ve Kişilik Haklarına Saldırı

Sahte kayıt, bir kişinin onur ve saygınlığını zedeleyecek biçimde üçüncü kişilere dinletiliyor veya sosyal medyada yayılıyorsa TCK madde 125’teki hakaret suçu gündeme gelebilir. Kaydın yayılması, suçun alenen işlenmesi niteliğini de taşıyabilir.

Kişisel Verilere İlişkin Suçlar

Bir kişinin sesi, onu tanımlamaya elverişli olduğu ölçüde kişisel veridir; kimlik tespiti amacıyla işlendiğinde 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nun 6. maddesindeki özel nitelikli (biyometrik) veri kapsamında da değerlendirilebilir. Ses örneğinin rıza dışında toplanıp klonlama için kullanılması veya üretilen içeriğin yayılması, TCK madde 135 ve 136’daki suçlar yönünden incelenmelidir. Bu suçların unsurlarını kişisel verilerin hukuka aykırı ele geçirilmesi suçunu ele aldığımız yazımızda açıkladık.

Nitelikli Dolandırıcılık

Ses klonlamanın en yaygın kötüye kullanımlarından biri, bir yakının veya işverenin sesi taklit edilerek para transferi istenmesidir. Bu durumda bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılması nedeniyle TCK madde 158 kapsamında nitelikli dolandırıcılık suçu gündeme gelebilir.

Hukuki Sonuçlar: Tazminat, Erişim Engeli ve Yargılamanın Yenilenmesi

Cezai sorumluluğun yanında sahte ses kaydının mağduru, özel hukuk yollarına da başvurabilir:

• Manevi tazminat: Kişilik hakkı zedelenen kişi, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu madde 58 uyarınca uğradığı manevi zararın giderilmesini talep edebilir.
• İçeriğin kaldırılması: Sahte kayıt internette yayılmışsa, kişilik haklarının korunması amacıyla içeriğe erişimin engellenmesi talep edilebilir. Başvuru yollarını erişim engelleme sürecini anlattığımız yazımızda bulabilirsiniz.
• Yargılamanın yenilenmesi: Kesinleşmiş bir karar sahteliği sonradan ortaya çıkan bir kayda dayanıyorsa, hukuk davalarında HMK madde 375, ceza davalarında CMK madde 311 kapsamında yargılamanın yenilenmesi gündeme gelebilir. Bu yolların sıkı süre ve şartlara bağlı olduğunu hatırlatmak isteriz.

Uygulamadan Varsayımsal Örnekler

Örnek 1: Boşanma Davasında Sunulan “Tehdit” Kaydı

Çekişmeli bir boşanma davasında kadın eş, kocasının kendisini tehdit ettiğini gösteren bir ses kaydı sunar. Koca, bu sözleri hiç söylemediğini ileri sürer. Kayıt yalnızca bir mesajlaşma uygulaması üzerinden iletilmiş bir dosyadır ve ilk kaydın yapıldığı cihaz ibraz edilmemiştir.

Böyle bir durumda mahkemenin, orijinal kaynağı istemesi ve gerekirse bilirkişi incelemesi yaptırması beklenir. Orijinal kaynağın sunulamaması, teknik incelemenin kesin bir sonuca ulaşamaması ve kaydı destekleyen başka bir delil bulunmaması hâlinde kaydın kusur belirlemesinde tek başına belirleyici kabul edilmesi, somut olayın özelliklerine göre güçleşecektir.

Örnek 2: Şirket Çalışanını Arayan “Patron”

Bir şirketin muhasebe çalışanı, sesi yöneticisininkine birebir benzeyen bir kişiden acil ödeme talimatı alır ve transferi gerçekleştirir. Sonradan yöneticinin böyle bir arama yapmadığı anlaşılır.

Bu olayda nitelikli dolandırıcılık yönünden suç duyurusu yapılması, arama kayıtlarının ve banka hareketlerinin derhâl güvence altına alınması gerekir. Çalışanın ve şirketin sorumluluğu ise iç talimat prosedürlerine uyulup uyulmadığına göre ayrıca değerlendirilir.

Elinizdeki Gerçek Ses Kaydının Güvenilirliğini Nasıl Korursunuz?

Deepfake teknolojisinin yaygınlaşması, gerçek kayıtlara yönelik “yapay zekâ ürünü” itirazlarını da artırmaktadır. Elinizde gerçek bir ses kaydı varsa, ispat gücünü korumak için şu noktalara dikkat etmenizi öneririz:

• Kaydın yapıldığı orijinal cihazı saklayın, sıfırlamayın veya satmayın.
• Dosyayı mesajlaşma uygulamalarıyla iletmek yerine orijinal hâliyle, sıkıştırılmadan yedekleyin.
• Kayıt üzerinde kesme, birleştirme veya ses iyileştirme gibi hiçbir düzenleme yapmayın; düzenlenmiş kayıt, gerçek olsa bile montaj şüphesi doğurur.
• Kaydın ne zaman, nerede ve hangi koşullarda alındığını not edin; varsa kaydı destekleyen tanık veya yazışmaları koruyun.
• Kaydı delil olarak kullanmadan önce, elde ediliş biçiminin hukuka uygun olup olmadığı konusunda bir avukattan görüş alın.

Yüksek mahkemelerin yerleşik yaklaşımında, ses kaydının hukuka uygunluğu değerlendirilirken kişinin özel hayatının gizliliği ile hakkını ispat etme menfaati arasında bir denge kurulmaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular

Yapay zekâ ile üretilen ses kaydı mahkemede delil olarak kullanılabilir mi?

Sahte olduğu tespit edilen bir ses kaydı hükme esas alınamaz. Ancak sahtelik kendiliğinden anlaşılmaz; kaydın aleyhine sunulduğu tarafın sahteliği zamanında ileri sürmesi ve gerekirse bilirkişi incelemesi talep etmesi gerekir.

Ses kaydının sahte olduğu nasıl anlaşılır?

Ses kaydının gerçekliği mahkeme tarafından görevlendirilen bilirkişi aracılığıyla incelenir. Bu incelemede konuşmacı tanıma, spektrografik analiz, üst veri ve montaj tespiti gibi yöntemler kullanılır; orijinal cihazın incelenmesi sonucun güvenilirliğini önemli ölçüde artırır.

Sahte ses kaydıyla suçlanan kişi ne yapmalı?

Kaydı ilk fırsatta açıkça inkâr etmeli, orijinal dosyanın ve cihazın ibrazını istemeli ve bilirkişi incelemesi talep etmelidir. Kayıt bilerek üretilmişse iftira ve diğer ilgili suçlar yönünden suç duyurusunda bulunulabilir.

Başkasının sesini yapay zekâyla taklit etmek suç mu?

Ses taklidi tek başına ayrı bir suç olarak düzenlenmemiştir; ancak üretilen kayıt iftira, hakaret, dolandırıcılık veya kişisel verilere ilişkin suçlarda araç olarak kullanılıyorsa cezai sorumluluk doğar. Ayrıca kişilik hakkı zedelenen kişi manevi tazminat talep edebilir.

Avukat Ayça Bolak Anlatıyor

Yapay zekâ ile üretilen sahte ses kayıtları, delil hukukunun yıllardır dayandığı “ses kişiyi tanımlar” varsayımını sarsmaktadır. Türk hukukunda bu konuya özgü bir düzenleme henüz bulunmasa da mevcut usul kuralları, sahteliği tespit edilen kaydın hükme esas alınmasını engeller; kaydı üreten veya bilerek kullanan kişi ise ağır cezai ve hukuki sonuçlarla karşılaşabilir.

Her somut olayın teknik ve hukuki boyutu farklıdır; sahtelik iddiasının ileri sürülme zamanı ve biçimi davanın seyrini doğrudan etkileyebilir. Avukat Ayça Bolak olarak, hakkınızda sahte ses kaydı sunulduğunu düşünüyorsanız veya bu tür bir kayıt nedeniyle suç duyurusunda bulunmak istiyorsanız, ceza hukuku alanındaki hizmetlerimiz kapsamında sürecin her aşamasında yanınızda olmaya hazırız.