Yapay Zeka Hukuku – 2026 Durum ve Riskler

Yapay zeka; sözleşme taslağı hazırlayan sohbet botlarından işe alımda aday eleyen yazılımlara, bir kişinin sesini birebir taklit eden araçlardan kredi kararı veren algoritmalara kadar hayatın her alanına girmiş durumda. Bu yaygınlık, beraberinde yeni sorular getiriyor: Yapay zekanın verdiği zarardan kim sorumludur, yapay zekayla üretilen bir içerik kime aittir, deepfake bir videoyla itibarı zedelenen kişi hangi yollara başvurabilir?

Bu yazıda Avukat Ayça Bolak olarak, yapay zeka hukuku kavramını; Türkiye’deki güncel düzenleme durumu, Avrupa Birliği Yapay Zeka Yasası’nın Türk şirketlerine etkisi, kişisel verilerin korunması, hukuki ve cezai sorumluluk ile telif hakları başlıkları altında ele alıyoruz.

Yapay Zeka Hukuku Nedir?

Yapay zeka hukuku, yapay zeka sistemlerinin geliştirilmesi, piyasaya sunulması ve kullanılması sırasında ortaya çıkan hukuki ilişkileri inceleyen disiplinler arası bir alandır. Tek bir kanundan ibaret değildir; veri koruma, ceza, borçlar, tüketici, iş ve fikri mülkiyet hukukunun kesiştiği noktada yer alır.

Alanın temel soruları şunlardır:

• Sorumluluk: Yapay zekanın hatalı kararı ya da çıktısı nedeniyle doğan zararı kim karşılar?
• Veri: Modelin eğitiminde ve kullanımında işlenen kişisel veriler hukuka uygun mu?
• Şeffaflık: Kişiler, bir yapay zeka ile etkileşimde olduklarını ya da bir içeriğin yapay olarak üretildiğini bilmeli mi?
• Ayrımcılık: Algoritmanın verdiği karar belirli grupları dezavantajlı duruma düşürüyor mu?
• Fikri mülkiyet: Yapay zekanın ürettiği metin, görsel veya müzik eser sayılır mı?

Türkiye’de Yapay Zekaya İlişkin Hukuki Çerçeve

Müstakil Bir Yapay Zeka Kanunu Var mı?

Yazımızın hazırlandığı tarih itibarıyla Türkiye’de yalnızca yapay zekayı düzenleyen, yürürlükte bir kanun bulunmamaktadır. Haziran 2024’te TBMM’ye ilk Yapay Zeka Kanun Teklifi sunulmuş, ardından yapay zekanın kötüye kullanımına odaklanan başka teklifler de Meclis gündemine gelmiştir. Bu teklifler; deepfake içeriklerin etiketlenmesi, hak ihlali oluşturan içeriklerin hızla kaldırılması ve ayrımcı veri setlerinin yasaklanması gibi başlıklar içermektedir.

TBMM Yapay Zeka Araştırma Komisyonu da Ocak 2026’da tamamladığı taslak raporda, Türkiye’ye özgü ve ihtiyaç odaklı bir yapay zeka kanunu çıkarılmasını önermiştir. Dolayısıyla yakın dönemde kapsamlı bir düzenleme beklenmekle birlikte, kanun teklifleri yasalaşmadıkça bağlayıcı değildir.

Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı (2026-2030)

18 Ağustos 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 2026/9 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı (2026-2030) uygulamaya konulmuştur. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda hazırlanan Plan; farkındalık, nitelikli insan kaynağı, veri ve hesaplama altyapısı ile kamuda ve özel sektörde yapay zeka kullanımının yaygınlaştırılması hedeflerini içermektedir.

Eylem Planı bir kanun değil, bir politika belgesidir. Bireylere doğrudan hak veya yükümlülük yüklemez; ancak ilerideki yasal düzenlemelerin yönünü gösterdiği için şirketlerin yakından takip etmesi gerekir.

Mevcut Kanunlar Yapay Zekaya Nasıl Uygulanır?

Özel bir kanunun bulunmaması, yapay zekanın hukuki boşlukta olduğu anlamına gelmez. Mevcut kanunlar teknolojiden bağımsız (teknoloji nötr) biçimde kaleme alındığı için yapay zeka kullanımına da uygulanır.

AB Yapay Zeka Yasası ve Türk Şirketlerine Etkisi

Avrupa Birliği’nin 2024/1689 sayılı Yapay Zeka Tüzüğü (AI Act), dünyadaki ilk kapsamlı yapay zeka düzenlemesidir. Tüzük yalnızca AB’de kurulu şirketleri değil, AB pazarına yapay zeka sistemi sunan veya çıktısı AB’de kullanılan Türk şirketlerini de etkileyebilir. Avrupa’ya yazılım ihraç eden, AB’li müşterilere hizmet veren girişimlerin bu düzenlemeyi göz ardı etmemesi gerekir.

Tüzük, risk temelli bir yaklaşım benimser:

• Kabul edilemez risk: Sosyal puanlama gibi belirli uygulamalar tamamen yasaktır.
• Yüksek risk: İşe alım, eğitim, kredi değerlendirmesi, kritik altyapı gibi alanlardaki sistemler sıkı yükümlülüklere tabidir.
• Sınırlı risk (şeffaflık): Sohbet botları ve deepfake içerikler için bilgilendirme ve etiketleme zorunluluğu vardır.
• Asgari risk: Spam filtresi gibi uygulamalar için özel bir yükümlülük öngörülmez.

Temmuz 2026’da yürürlüğe giren “Dijital Omnibus” düzenlemesiyle bazı takvimler ertelenmiştir. Güncel tablo özetle şöyledir:

Erteleme, yükümlülüklerin kaldırıldığı anlamına gelmez. Yüksek riskli sistem geliştiren şirketlerin, kalan süreyi risk yönetimi, teknik dokümantasyon ve insan denetimi altyapısını kurmak için kullanması gerekir.

Yapay Zeka ve Kişisel Verilerin Korunması

Yapay zeka sistemleri; eğitim, kullanım ve çıktı üretme aşamalarının her birinde kişisel veri işleyebilir. Kişisel Verileri Koruma Kurumu, Kasım 2025’te yayımladığı “Üretken Yapay Zeka ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda)” ile KVKK’nın bu sistemlere de tam olarak uygulandığını açıkça ortaya koymuştur. Kurum, Şubat 2026’da da etken yapay zeka (insan onayı olmadan eylem başlatabilen sistemler) ile iş yerlerinde üretken yapay zeka kullanımına ilişkin çalışmalar yayımlamıştır.

Uygulamada öne çıkan KVKK yükümlülükleri şunlardır:

• Genel ilkeler (KVKK md. 4): Veriler belirli ve meşru amaçlarla, amaçla bağlantılı ve ölçülü biçimde işlenmelidir.
• Aydınlatma (KVKK md. 10): Veri sahibi, verisinin yapay zeka sisteminde işlendiği konusunda bilgilendirilmelidir.
• Otomatik karara itiraz (KVKK md. 11): Kişi, verilerinin münhasıran otomatik sistemlerle analiz edilmesi sonucunda aleyhine çıkan bir sonuca itiraz etme hakkına sahiptir.
• Yurt dışına aktarım (KVKK md. 9): Sunucuları yurt dışında bulunan yapay zeka hizmetlerine veri yüklemek, çoğu durumda yurt dışına veri aktarımı niteliği taşır ve Kanun’daki özel şartlara tabidir.
• Veri güvenliği (KVKK md. 12): Veri sorumlusu, verilerin hukuka aykırı erişime karşı korunması için gerekli teknik ve idari tedbirleri almak zorundadır.

Varsayımsal örnek: Bir muhasebe bürosunda çalışan, müşteri listesini ve maaş bilgilerini rapor hazırlatmak amacıyla ücretsiz bir sohbet botuna yükler. Şirketin bu kullanımdan haberi yoktur; KVKK’nın “gölge yapay zeka” olarak nitelendirdiği bu durum, somut olayın özelliklerine göre hem hukuka aykırı yurt dışı aktarım hem de veri güvenliği yükümlülüğünün ihlali olarak değerlendirilebilir. Bu nedenle şirketlerin yazılı bir yapay zeka kullanım politikası oluşturması büyük önem taşır.

Verilerin izinsiz biçimde elde edilmesi veya yayılması, idari yaptırımın ötesinde suç da oluşturabilir. Bu konuyu kişisel verilerin izinsiz ele geçirilmesini düzenleyen suç tipini incelediğimiz yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.

Yapay Zekanın Verdiği Zararlarda Hukuki Sorumluluk

Türk hukukunda yapay zekanın kendisi bir hukuk süjesi (hak ve borç sahibi olabilen kişi) değildir. Bu nedenle sorumluluk, yapay zekayı geliştiren, piyasaya sunan veya kullanan gerçek ya da tüzel kişiler üzerinde değerlendirilir.

Somut olaya göre başvurulabilecek başlıca sorumluluk hükümleri şunlardır:

1. Haksız fiil sorumluluğu (TBK md. 49): Kusurlu ve hukuka aykırı bir davranışla başkasına zarar veren, zararı gidermekle yükümlüdür. Örneğin yapay zeka çıktısını hiç denetlemeden kullanan bir işletme kusurlu kabul edilebilir.
2. Adam çalıştıranın sorumluluğu (TBK md. 66): Çalışanların yapay zeka araçlarını kullanırken üçüncü kişilere verdiği zararlardan işveren de sorumlu tutulabilir.
3. Tehlike sorumluluğu (TBK md. 71): Önemli ölçüde tehlike arz eden bir işletmenin faaliyetinden doğan zararlarda kusur aranmaksızın sorumluluk gündeme gelebilir. Otonom sistemlerin bu kapsamda değerlendirilip değerlendirilemeyeceği öğretide tartışmalıdır.
4. Sözleşmesel sorumluluk: Yapay zeka destekli bir hizmeti satın alan şirket, hizmet sağlayıcıya sözleşme hükümleri çerçevesinde başvurabilir.
5. Tüketici hukuku: Tüketiciye sunulan yapay zeka destekli ürün veya hizmetin ayıplı olması hâlinde 6502 sayılı Kanun’daki seçimlik haklar kullanılabilir.

Varsayımsal örnek: Bir e-ticaret sitesinin müşteri hizmetleri botu, iade süresini yanlış bildirerek tüketicinin iade hakkını kaçırmasına yol açar. Genel kural olarak işletme, kullandığı botun beyanlarından kendisi sorumludur; “Bu yanıtı yapay zeka verdi” savunması, kural olarak sorumluluğu ortadan kaldırmaz.

Deepfake, Ses Klonlama ve Yapay Zeka ile İşlenen Suçlar

Türk Ceza Kanunu’nun 20. maddesi uyarınca ceza sorumluluğu şahsidir ve tüzel kişilere ceza yaptırımı uygulanamaz. Yapay zeka bir araçtır; suçun faili, aracı kullanarak fiili gerçekleştiren insandır. Mevcut TCK hükümleri, yapay zekayla işlenen fiillere de uygulanmaktadır:

• Hakaret (TCK md. 125): Bir kişiyi küçük düşüren sahte görüntü veya ses kaydının yayılması.
• Özel hayatın gizliliğini ihlal (TCK md. 134): Kişinin özel yaşamına ilişkin görüntülerin izinsiz kullanılması.
• Kişisel verileri hukuka aykırı olarak verme veya yayma (TCK md. 136): Kişinin yüzü ve sesi de kişisel veridir.
• Nitelikli dolandırıcılık (TCK md. 158): Bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılmasıyla işlenen dolandırıcılık daha ağır cezayı gerektirir.

Varsayımsal örnek: Bir şirketin muhasebe müdürü, genel müdürün sesini birebir taklit eden bir telefon araması alır ve “acil” olduğu söylenen bir ödemeyi yapar. Ses klonlama ile işlenen bu tür fiiller, somut olayın özelliklerine göre bilişim sistemleri aracılığıyla nitelikli dolandırıcılık kapsamında değerlendirilebilir. Benzer senaryoları internet üzerinden işlenen dolandırıcılık suçuna ilişkin rehberimizde açıkladık.

Deepfake içerik mağdurları ceza yargılamasının yanında kişilik haklarının ihlali nedeniyle TMK md. 24-25 ve TBK md. 58 uyarınca manevi tazminat da talep edebilir. Yargıtay, internet ortamında kişilik haklarına yönelik saldırılarda içeriğin yayılma hızını ve erişilebilirliğini tazminatın belirlenmesinde dikkate alınacak unsurlar arasında değerlendirmektedir [KÜNYE DOĞRULANACAK: Yargıtay 4. HD, internet yayını yoluyla kişilik hakkı ihlalinde manevi tazminatın belirlenmesi]. Anonim hesaplardan yapılan paylaşımlarda izlenecek yolu sahte hesaplardan yapılan saldırılarda ceza ve tazminat yollarını anlattığımız yazımızda bulabilirsiniz.

Yapay Zeka ile Üretilen İçerik ve Telif Hakkı

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’na göre eser, sahibinin hususiyetini (kişisel özelliğini) taşıyan fikir ve sanat ürünüdür (FSEK md. 1/B). Kanun’un 8. maddesi ise eserin sahibinin onu meydana getiren kişi olduğunu belirtir. Bu iki hüküm birlikte değerlendirildiğinde, Türk hukukunda eser sahibinin bir gerçek kişi olması gerektiği yönündeki yaklaşım ağırlık kazanmaktadır.

Pratikte üç ayrı soru ortaya çıkar:

• Tamamen yapay zekanın ürettiği içerik: İnsan katkısı yoksa, FSEK anlamında eser niteliği tartışmalıdır ve koruma görmeme riski yüksektir.
• İnsanın yaratıcı katkısıyla şekillenen içerik: Kullanıcının seçim, düzenleme ve yaratıcı yönlendirmesi belirleyici ise, bu katkı oranında koruma gündeme gelebilir.
• Eğitim verisi olarak başkasının eserinin kullanılması: Eser sahibinin izni olmadan yapılan çoğaltmalar, somut olaya göre hak ihlali oluşturabilir.

Bu nedenle yapay zeka araçlarıyla logo, reklam metni veya görsel üreten işletmelerin, aracın kullanım koşullarını incelemesi ve ticari kullanım hakkını yazılı olarak güvence altına alması önerilir.

İş Hayatında Yapay Zeka Kullanımı

Özgeçmiş eleme, performans değerlendirmesi ve çalışan izleme sistemlerinde yapay zeka kullanımı hızla artıyor. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 5. maddesindeki eşit davranma ilkesi ve 6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu, algoritmik kararlar için de geçerlidir.

Varsayımsal örnek: Bir şirketin kullandığı aday eleme yazılımı, geçmiş işe alım verileriyle eğitildiği için belirli bir yaş grubundaki adayları sistematik olarak eler. İşveren, “kararı yazılım verdi” diyerek sorumluluktan kurtulamaz; aday, KVKK md. 11 kapsamındaki itiraz hakkını kullanabileceği gibi ayrımcılık iddiasıyla da başvuru yapabilir.

Şirketler İçin Yapay Zeka Uyum Kontrol Listesi

Bolak Hukuk Bürosu olarak müvekkillerimize, yapay zeka kullanımına başlamadan önce şu adımları değerlendirmelerini öneriyoruz:

1. Envanter çıkarın: Şirkette hangi yapay zeka araçlarının, hangi birimlerce ve hangi verilerle kullanıldığını tespit edin.
2. Kullanım politikası hazırlayın: Çalışanların hangi araçlara hangi verileri yükleyebileceğini yazılı olarak belirleyin.
3. KVKK değerlendirmesi yapın: Aydınlatma metinlerini, yurt dışı aktarım dayanağını ve veri işleyen sözleşmelerini gözden geçirin.
4. İnsan denetimini koruyun: Kişiler hakkında sonuç doğuran kararları yalnızca algoritmaya bırakmayın.
5. Sözleşmeleri güncelleyin: Yapay zeka hizmet sağlayıcılarıyla yapılan sözleşmelerde gizlilik, sorumluluk ve fikri mülkiyet hükümlerine yer verin.
6. AB bağlantınızı değerlendirin: AB pazarına ürün veya hizmet sunuyorsanız AB Yapay Zeka Yasası takvimine göre yol haritası oluşturun.

Yapay Zeka Kaynaklı Bir Hak İhlalinin Mağduruysanız

Deepfake bir içerik, sahte ses kaydı veya algoritmik bir karar nedeniyle zarar gördüyseniz şu adımlar genel bir yol haritası sunar:

1. Delilleri koruyun: İçeriğin bağlantısını (URL), ekran görüntülerini ve yayım tarihini kayıt altına alın; içerik silinmeden önce resmî tespit yaptırmayı değerlendirin.
2. Erişimin engellenmesini talep edin: 5651 sayılı Kanun’un 9. maddesi kapsamında kişilik hakkını ihlal eden içeriğe erişimin engellenmesi için sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir. Süreci içeriklere erişimin engellenmesi başvurusunu anlattığımız yazımızda adım adım açıkladık.
3. Suç duyurusunda bulunun: Fiil hakaret, dolandırıcılık veya kişisel verilere ilişkin suç oluşturuyorsa Cumhuriyet Başsavcılığına başvurun. Şikâyete bağlı suçlarda süreleri kaçırmamaya dikkat edin.
4. Tazminat seçeneklerini değerlendirin: Maddi ve manevi zararınız için hukuk mahkemelerinde dava açma imkânınızı bir avukatla birlikte inceleyin.

Av. Arb. Ayça Bolak Anlatıyor

Yapay zeka hukuku, kuralları hâlâ şekillenmekte olan dinamik bir alandır. Türkiye’de müstakil bir yapay zeka kanunu henüz yürürlükte olmasa da KVKK, Türk Ceza Kanunu, Türk Borçlar Kanunu ve FSEK, yapay zeka kullanımından doğan uyuşmazlıklara bugün itibarıyla uygulanmaktadır. AB Yapay Zeka Yasası ise Avrupa ile iş yapan Türk şirketleri için somut yükümlülükler doğurmaktadır.

Her olayın kendine özgü teknik ve hukuki boyutları bulunduğundan, değerlendirmenin somut olayın özelliklerine göre yapılması gerekir. Deepfake, ses klonlama veya bilişim yoluyla işlenen suçlarla karşılaştıysanız ceza hukuku alanındaki hizmetlerimiz hakkında bilgi alabilir, Bolak Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

Türkiye’de yapay zeka kanunu var mı?

Hayır. Yazımızın hazırlandığı tarih itibarıyla yalnızca yapay zekayı düzenleyen, yürürlükte bir kanun yoktur. TBMM’de kanun teklifleri bulunmakta olup yapay zeka kullanımına bugün KVKK, TCK, TBK ve FSEK gibi mevcut kanunlar uygulanmaktadır.

Yapay zekanın verdiği zarardan kim sorumludur?

Yapay zeka hukuk süjesi olmadığından sorumluluk; sistemi geliştiren, piyasaya sunan veya kullanan kişi ya da şirkete aittir. Hangi tarafın sorumlu olduğu, kusur durumuna ve sözleşme ilişkisine göre belirlenir.

Deepfake video suç mudur?

Deepfake üretmek tek başına her durumda suç değildir. Ancak içerik bir kişiyi küçük düşürüyor, özel hayatını ihlal ediyor, kişisel verilerini yayıyor veya dolandırıcılık amacıyla kullanılıyorsa hakaret, özel hayatın gizliliğini ihlal veya nitelikli dolandırıcılık gibi suçlar gündeme gelebilir.

Yapay zekayla üretilen görselin telif hakkı kime aittir?

FSEK’e göre eser sahibi, eseri meydana getiren gerçek kişidir. İnsan katkısı olmadan tamamen yapay zekanın ürettiği içeriklerin eser olarak korunması tartışmalıdır; kullanıcının yaratıcı katkısı arttıkça koruma ihtimali de artar.